A secular mind a joy forever? Of niet? Debatje eerstejaars Religiestudies
Worden mensen tevredener, leger of zelfs vervelender van religie? Wat voor impulsen geeft religie aan mensen bij het tegemoettreden van levenscrises, sociale cohesie of integratievraagstukken? De onderzoeker Phil Zuckermann onderzocht het welzijn van mensen in de Scandinavische landen en concludeerde in zijn Society without God : what the least religious nations can tell us about contentment (2008) , dat je beter af bent zonder religie.
In het komende college ga je debatteren over deze these. In een recenter boek, The Joy of secularism is hetzelfde thema door meerdere wetenschappers nog wat grondiger uitgewerkt. Aanbevolen wordt om van een van beide boeken het eerste hoofdstuk te lezen. Dat geeft je een goede indruk van argumenten.
Mocht dat niet lukken, dan kun je een boekbespreking vinden in het Journal of the American Academy of Religion, Mar2011, Vol. 79 Issue 1, p264-267 en nog beter : een uitgebreide kritiek in Dialog : a journal in theology. Als je je buiten het UvA-domein bevindt,wel eerst je VPN activeren en daarna inloggen in de Digitale Bibliotheek (zelfde naam en wachtwoord als bij Blackboard), waar de bovengenoemde link je naar leidt.
De broze botten van Europa: de plaats van relieken in het middeleeuws denken en andere nieuwe boeken
In Holy bones, holy dust: how relics shaped the history of medieval Europa zie je hoe in een maatschappij die leefde tussen hemel en aarde, relieken een tastbarebare realiteit vormden. Schaaf je oordeel bij over de Inquisitie of beter gezegd de inquisiteur - The inner lives of inquisitors, en laat Das Feuer des Heiligen Antonius en de middeleeuwse Antoniusbroeders - - je (Duitse) taaldrempel smelten. Ben je meer geïnteresseerd in hedendaags vuurwerk, laat je dan betoveren door Stealing fire from Heaven over de geschiedenis van de hedendaagse westerse magie. Kort en goed: laten onze nieuwe aanwinsten je inspireren de bibliotheek ten volle te benutten!
De stof van het geloof: van hogere sferen tot de vreugde van het seculiere bestaan
Waaruit bestaat religie eigenlijk? Geest, stof, sociale netwerken? In het boek More than belief pleit Manuel Vasquez, specialist in het thema religie en migratie, voor een dynamische benadering van godsdienst, waarbij de traditionele nadruk op teksten als voornaamste bron plaats moet maken voor lichamelijk en ruimtelijke aspecten van het geloofsleven. Michael Winkelman gaat in op de vraag wat er in biopsychologisch opzicht met een mens gebeurt die een sjamanistische healing ondergaat of uitvoert. Healing is ook een centraal thema in de bundel Global Pentecostalism. Diverse onderzoekers brengen hier het exotische beeld van tongensprekende leden back to basics: deze razendsnel groeiende beweging geeft de machtelozen der aarde een stem en vooral faith, geloof dat ook vertrouwen is. Wie het zonder bovennatuur wil stellen en toch nog wat bevreesd is voor een knagende existentiële leegte, kan gerustgesteld worden door het motto A secular mind is a joy forever. Dat lijkt de grondtoon van The Joy of secularism, dat een lans breekt voor een moeilijk gewoon bestaan, uiteindelijk bevredigender en interessanter dan een leven vol wonderen.
Yoga op zijn Amerikaans: een prikkelend verhaal
Wie nu aan yoga denkt, ziet een zaaltje voor zich met mannen en vooral vrouwen in kleermakerszit die zich in de meest lastige asanas buigen om uiteindelijk tot diepe ontspanning en zielerust te komen. Dat aan de inburgering van de yoga in het Westen wilde jaren voorafgingen is te lezen in The great Oom: the improblable birth of yoga in America . Hierin vertelt Robert Love aan de hand van het turbulente levensverhaal van de eerste belangrijke Amerikaanse goeroe, Robert Bertrand, als Perry Andrew Baker geboren in Leon (Iowa), hoe een excentrieke en verdachte beweging uit kon groeien tot respectabele big business. Meer weten over de geschiedenis van westerse yoga, kijk dan eens verder in de UBA-catalogus.
“Ik maak mijn eigen god” (BBC World Radio documentaire)
zei de driejarige Chandrika, dochter van een hindoepriester en zette haar lievelingspop in een zelfgemaakt tempeltje. Later wist ze haar vader te overtuigen haar op te leiden tot zijn opvolger. De Rooms-katholieke geroepene, Colette Joyce, voerde een heftiger strijd om een plekje in de heilige hiërachie. En de vrouwelijke imam Halima Krausen blijkt geleerd genoeg te zijn om in het gebed voor te mogen gaan, als ze maar niet al te confronterend te werk gaat.
In het kader van de 100e Internationale Vrouwendag besteedt het BBC-World programma Hart & Soul uitgebreid aandacht aan vrouwelijk leiders in wereldreligies en de institutionele en culturele hobbels die zij op hun weg vinden. Meer over vrouwelijke leiderschap vind je natuurlijk in de UBA.
Wetenschap en religie: wat wil een student religiestudies nog meer?
Wat je als toekomstig academicus religiestudies misschien al dacht, wordt bevestigd door Karen Armstrong. Wetenschap en religie kunnen wel degelijk samengaan.
Eenmaal los van het kloosterleven sedert haar uittrede in 1969 heeft Armstrong een blijvende band overgehouden met het thema geloof en religieuze diversiteit. Daarvan getuigen haar vele – kritische en vernieuwende – publicaties die meerdere heilige huisjes tot onderwerp van discussie maakten en haar vooral een groot lezerspubliek opleverden. Op vrijdag 17 september aanstaande, van 20.00 uur tot 22.oo geeft zij een lezing over het thema religie en wetenschap onder de titel Substance of Things Unseen in Science, Art and Religion. Ook hier zullen (nieuwe) heilige huisjes waarschijnlijk niet ontzien worden. (Spui 25. Laatste bericht: inschrijven niet meer mogelijk!).
Nieuwe boeken: over religie als spel, het eeuwige heilige, hedendaagse en oeroude verlossers.
Wie religie serieus neemt, moet er ook mee kunnen spelen, moet André Droogers gedacht hebben. De emeritus hoogleraar culturele antropologie aan de VU (specialisatie religieuze en symbolische antropologie) pleit in Zingeving als spel voor een speelse manier van zingeving, open voor gelovigen èn atheïsten. Dat de laatsten niet altijd vies zijn van het Heilige, bewijst Alexander Riley met zijn studie over de Durkheimse School. Hij onderzocht onder meer de correspondentie van de grote socioloog en ontdekte een fascinatie voor het religieuze die veel verder ging dan een zuivere wetenschap. Het seculiere – en de seculieren zijn dus niet zo seculier als het lijkt, betogen ook een aantal wetenschappers in Varieties of secularism in a secular age en wie nog niet overtuigd is van de inherentie van het onzienlijke in het menselijk bestaan, krijgt nog een laatste kans in The biology of religious behaviour, waarin religieus gedrag geduid wordt vanuit de evolutionaire biologie.
Ook het boek Wie wil er mijn messias zijn? buigt zich over hedendaagse spiritualiteit, waarin de scheidslijn tussen de rol de oude en nieuwe Madonna steeds dunner wordt. Is dit boek een aardige opwarmer, een stevige theoretische onderbouwing vind je in The promise of salvation van Martin Riesebrodt. Dat de Druïden geen middel onbeproefd lieten om dat heil te bereiken en hoe ze dat volhielden onder Romeinse overheersing, lees je in Caesars Druids van Miranda Aldhouse-Green.
Is dat alles? Natuurlijk is er meer, zie daarvoor de Aanwinstenlinks in de rechterkolom.
De tekst ontmantelen: tentoonstelling bij het afscheid van Burcht Pranger, hoogleraar Geschiedenis van het Christendom aan de UvA
Was Augustinus van Hippo (354-413) een katholieke (of protestantse?) theoloog, Anselmus van Canterbury (1033-1109) de grondlegger van middeleeuwse scholastiek en legde Bernard van Clairvaux (1090-1153) niet de basis voor de katholieke mystiek? De – vaak katholieke – geleerden van de 19e en 20 eeuw wilden hun geloofsovertuiging graag stevig funderen in de oude kerkelijke en kloosterlijke geschriften. Daarbij maakten ze gretig gebruik van seculiere wetenschappen: tekstwetenschap, mediëvistiek, literatuurtheorie en retorica. Waren ze aanvankelijk geneigd hun interpretatie in te passen in de gangbare theologie, gaandeweg lazen zij de teksten met hernieuwde blik. Zo werd iedere tekst op zijn eigenheid bezien en – ontdaan van eerdere preoccupaties – behouden voor de christelijke traditie.
Met de katholieke interpretaties deelt Burcht Pranger, opvolger van Professor Mönnich, de focus op de tekst. Maar hij gaat verder. De betekenis is vooral aan de literaire vorm en structuur af te lezen. Anders dan voor zijn voorgangers ziet hij de tekst vooral als literair product. Zijn het dan geen godsdienstige teksten? Dat is niet zo te zeggen. Omdat in de middeleeuwen domweg alles in termen van geloof werd geformuleerd, weten we eigenlijk helemaal niet wat geloof en godsdienst is. Daarmee zijn termen als ‘godsdienstig’ of ‘religieus’ niet adequaat om de laatantieke of middeleeuwse periode te omschrijven.
De tentoonstelling gaat nader in op de interpretatiegeschiedenis van deze drie ‘klassieke’ christelijke auteurs en de visie van Burcht Pranger daarop.
Het bureau als object van wetenschap: nieuw tijdschrift over het dagelijks leven
In de sleutelroman Het bureau van J.J. Voskuil breekt hoofdpersoon Maarten Koning zich regelmatig het hoofd over de bizarre onderzoeksobjecten van zijn collega’s. Zo kreeg de nageboorte van het paard enige tijd landelijke bekendheid. Model voor Het Bureau stond het Meertens-instituut , dat zich bezighoudt met de bestudering van alledaagse taal- en cultuurverschijnselen in Nederland, van kantoorleven tot moordliederen. In samenwerking met de Amsterdam University Press heeft het nu een nieuw tijdschrift gelanceerd: Quotidian: Dutch Journal for the Study of Everyday Life. Dit tijdschrift is niet alleen Open Access (gratis toegankelijk), maar ook peer-reviewed, op kwaliteit gecontroleerd door vakgenoten. Natuurlijk is er ook aandacht voor religie in het dagelijks leven in de ruime zin van het woord. In het eerste nummer kun je lezen over de Dutch Mourning Politics: The Theo van Gogh Memorial Space (Irene Stengs) en Between skipping rope and Eid ul-Fitr: Everyday youth culture in 8th (Linda Duits).
Lege boekenplanken? Dat vráágt om invulling!
Onze kasten zijn propvol, maar hoe zit het met die van jou? Wij schonen onze kasten op om plaats te maken voor nieuwe boeken. Daar kun je gebruik van maken. Kom nu voor één Euro je boekenkast vullen met onze dubbele of een beetje sleetse exemplaren. Als je snel bent, vind je nog wat Amsterdamse cahiers of andere producten van de Amsterdamse School, verder veel dogmatiek, kerkgeschiedenis, bijbelwetenschap en bijbelse Umwelt, hier en daar een grammatica van een van de oude talen die theologen moesten leren en nu en dan een filosoof. Voorlopig komt er elke week wat bij. Wees er snel bij, want het is zo weg, en als dat niet gebeurt: wees gerust, wij zorgen voor een goede bestemming voor onze afdankertjes.
