Nieuwe boeken: over religie en de verzorgingsstaat, godsdienstsociologie X en Y, en polderreligie verpakt in casestudies.

De Franse feministische filosofe Julia Kristeva vindt de onmiskenbare behoefte aan geloof iets ongelofelijks,  maar volgens  Ilkka Pyysiaänen  is dat geen wonder, omdat de neiging tot het metafysische gewoon een gevolg is van onze cognitieve aanleg.  Doet onze verzorgingsstaat – vaak gezien als de motor van de secularisatie - daar dan geen afbreuk aan? Nou in ieder geval waren het religieuze  invloeden die het ontstaan van dat bestel mogelijk maakten, aldus Kees van Binsbergen en collega’s in gezamenlijke studie naar de onderlinge relaties daartussen.  Hier kan ik geen chocola van  maken, denk je misschien als beginnend religiegeleerde. Gelukkig zijn er de nodige hulpmiddelen, waaronder een overzichtelijk en praktisch overzicht van godsdienstsociologie, speciaal geschreven voor de Generaty X en Y, van de hand van Adam Possamai, en een prettige smaakmaker met case-studies over contemporaine polderreligiositeit in Nederland. Dit zijn natuurlijk niet onze enige aanwinsten, meer vind je op de links hiernaast.

Gendering Paulus en Thecla: nieuw boek van Caroline van der Stichele and Todd Penner

Thecla, de aanzienlijke vrouw die  er met gevaar voor eigen leven voor koos Paulus letterlijk in zijn voetspoor te volgen, had aan aandacht van mannen geen gebrek. Haar verhaal – als onhistorisch afgedaan – vond echter weinig genade in de ogen van de gevestigde – meestal manlijke - bijbelgeleerden. Daarin kwam pas verandering in de jaren ‘80 van de vorige eeuw, toen het feminisme haar intrede deed in de theologie. In Contextualizing gender in early Christian discourse: thinking beyond Thecla   geven UvA-docente Caroline van der Stichele and Todd Penner – zonder feministische agenda – een overzichtelijke introductie over het belang van gender bij het bestuderen van teksten uit het vroege Christendom, waaronder de apocriefe sleuteltekst Handelingen van Paulus en Thecla.  Geleerd genoeg voor ingewijden, maar ook goed te doen voor starters in de  studie.

Van Geest tot Stof, het geloof in het zwaard en vroeg- en laatmiddeleeuwse vrouwen met een missie

 

Hoe stoffelijk is het heilige en andersom? In The corporeal imagination: signifying the holy in Late Antiquity onderzoekt Patricia Cox Miller hoe christenen het stoffelijke maakten tot de  ‘primary locus of spiritual presence’.  Materiële cultuur speelt ook een rol van betekenis in Lisa Bitel’s Landscape of two saints: how Genevova of Paris and Brigit of Kildare built Christianity in barbarian Europe.  De sporen die deze vrouwen nalieten, laten zien dat zij  met de Christianitas  ook de Romanitas het dagelijks leven van de gelovige middeleeuwer brachten.  Dat geloofskracht in die tijd vaak met geweld gepaard ging is geen nieuws.  Wel interessant dat Christendom en Islam eenzelfde paradigma deelden, zie Violence and Belief in Late Antiquity: Militant Devotion in Christianity and Islam .  De hoogopgeleide nonnen in Florence hadden geen zwaard nodig om hun devotie kracht bij te zetten. Met de economische middelen en goede connecties hadden zij voldoende economische en politieke bewegingsruimte om zelfs de clausuur buiten de  poort te houden. Zo konden zij een stevige stempel drukken op de Renaissancistische wereld van die dagen, aldus Sharon Strocchia in Nuns and Nunneries in Renaissance Florence.

Geleerde vrouwen: fondsen om beter van te worden

Bijna je master in je zak en toch nog niet uitgeleerd? Op de website van de VVOA , de Vereniging voor Hoger Opgeleide Vrouwen, kun je zien hoe jij je positie als academica kunt versterken. En wat meer is: het laatste nummer   van hun magazine geeft een overzicht van fondsen die je voor jouw carrière kunt inzetten.

De bijbel in de twintigste eeuwse kunsten, een gekerstend Parthenon en andere aanwinsten

 Wist je dat de Nederlands schrijver Couperus een verhaal getiteld Jahve geschreven heeft? Daarin vertelt hij – in navolging van Helen Blavatsky, grondlegster van de Theosofie – hoe het schepsel (!) Jahve, zelf ook begeesterd aan het scheppen slaat, totdat …. De volledige afloop vind je in zijn verhalenbunden God en goden , maar kort en goed is dat  ook te lezen in  De Bijbel cultureel: de Bijbel in de kunsten van de twintigste eeuw, onder redactie van Marcel Barnard en Gerda van de Haar. Dit biedt je naast een samenvatting nog meer moois. In 67 trefwoorden in de volgorde van de bijbelboeken  van Schepping tot Hemels Paradijs, onderzoeken diverse deskundigen aan de hand van een eigen selecties, hoe de Bijbel de literatuur,  beeldende kunst, muziek, theater en film heeft beïnvloed en hoe dit op zijn beurt weer zijn neerslag kreeg op de moderne interpretatie van de Bijbel. Dit alles wordt voorafgegaan door zes deelessays over de relatie tussen de Bijbel en de diverse kunsten. Eén klein nadeel: terwille van de leesbaarheid en de overzichtelijkheid zijn de bibliografische gegevens wat aan de bescheiden kant gebleven.

Verder in The Christian Parthenon, Classicism and Pilgrimage in Byzantine Athens  uitvoerige aandacht voor de wisselwerking van de christelijk-byzantijnse en de klassieke cultuur,  twee  boeken over de verhouding religie en natuur, resp. Christendom en natuur (”ecology”) en voor de echte liefhebbers van de middeleeuwse cultuur is er  Sapientia et Eloquentia: meaning and function in liturgical poetry, music, drama and biblical commentary in the  Middle Ages. Over het liturgische voorwerk dat de Carolingische intellectuelen verricht hebben aan Keizer Karels (de Kale) hofschool en hoe dit doorgewerkt heeft in het denken, dichten en liturgisch drama van de 12e eeuw.

Tarot zonder kaarten: Encyclopedia of Tarot nu beschikbaar in de bibliotheek

Het leven als kaartspel of kaartenhuis? Zelfs over de etymologie van het woord TAROT ( verwant met TORA, of Ator, de Egyptische godin van de vreugde, of Rota latijn voor wiel) is het laatste woord nog niet gezegd. Het vierdelige handboek The Encyclopedia of Tarot van Stuart Kaplan, trotse eigenaar van de grootste verzameling van Tarot-kaarten ter wereld, geeft een bijna volledig overzicht over de geschiedenis van Tarot,  de bestaande – oude - collecties en de betekenis van de symbolen. Het werkt puilt uit van de reproducties van de talloze Tarotkaarten die in de Westerse wereld te vinden zijn en is als zodanig een waardevol bronnenboek. Last but not least, op de laatste bladzijde bespreekt de Allen Stairs, die zich als filosoof overigens meer bezighoudt met de quantummechanica, de vraag waar we allemaal heimelijk graag allemaal een antwoord op willen hebben:  Werkt het?

Aanwinstenlijsten religiestudies

De hel als poort naar het Paradijs: over het middeleeuwse Jenseits weet Peter Dinzelbacher veel interessants te melden. En dat is natuurlijk een mooie toegang tot de mentaliteitsgeschiedenis van de hoge en late middeleeuwen, van de belevingswereld van een 9-jarig meisje dat haar gestorven verwanten  in het paradijs aanschouwt tot en met de rol van het Vagevuur in de catechese. Ook in het heden speelt het vuur een rol in religie. In Dying for faith:  religiously motivated Violence in the Contemporary World, gaan onderzoekers na wat de diepere redenen zijn voor gelovigen  – niet alleen binnen de Islam – om het vuur letterlijk op te zoeken, teneinde er daar hun heil in te vinden. Hoe dit allemaal terecht komt in de krant, kun je lezen in Wieger’s en Beck”s Religie in de krant. Hierin worden zeven krantenberichten geanalyseerd, waardoor je voortaan nog kritischer tegen religienieuws in kranten en andere media aankijkt.

Er is natuurlijk meer, veel meer en ook na Sinterklaas komen er dagelijks nog boeken bij. Dat kun je hiernaast zien. Bovenaan de oogst van de week. In de Aanwinstenlijsten Religiestudies de aanwinsten van het laatste jaar, op onderwerp afgebakend.

Scheppen of scheiden? Een nieuwe vertaling van de eerste regel van de Bijbel

Hans van den Bemt een voorproefje: de eerste dag, in Tegen de muur

Wanneer haalt een wetenschapper die zich met oude teksten bezighoudt, de Telegraaf?  Vandaag is het Ellen ten Wolde gelukt met haar pleidooi voor een alternatieve vertaling van de eerste zin van Genesis.  Het werkwoord bara zou volgens haar (ruimtelijk) scheiden en niet scheppen betekenen:  “In den beginne scheidde God de hemelen en de aarde”.  Ellen ten Wolde baseert zich daarbij mede op parelelle verhalen uit de historische context van het oude Israel. De tekst van de Bijbelvertaling in Wikipedia  is inmiddels al aangepast. 

Kunnen we dan nog wel spreken van Genesis of het Scheppingsverhaal   en wat betekent dit voor de rotsvaste overtuigingen van de creationisten? Een grondige verbouwing van het Scheppingspaviljoen in het Bijbels pretpark  in Heidelberg? Als student religiestudies is het misschien aardig eerst maar eens geduldig de tekst van de oratie van Ellen ten Wolde zelf te lezen, die morgen beschikbaar is.  Wil je je verder verdiepen in de oude verhalen over de oertijd van hemel, aarde en mens, en  de invloed daarvan op de westerse cultuur, haal dan eens het boek van Reventlow en Hoffman,Creation in Jewish and Christian imagination, uit de UB, of  Imagining creation , dat hetzelfde onderwerp vanuit meerdere godsdiensten benadert.

Prijsvraag voor eerstejaars religiestudies: maak kans op een USB-stick!

Worden mensen tevredener, leger of zelfs vervelender van religie? Wat voor impulsen geeft religie aan mensen bij  het tegemoettreden van levenscrises, sociale cohesie of integratievraagstukken?  Die vraag houdt meerdere studenten bezig bij Onderzoeksvaardigheden. De onderzoeker Phil Zuckermann deed er duidelijke uitspraken over. Hij onderzocht het welzijn van mensen in de Scandinavische landen en deed daarvan verslag in zijn boek Society without God : what the least religious nations can tell us about contentment (2008). In het tijdschrift Nordic journal of  Religion and Society , 22,alf.1, 2009, kun je zijn vervolgartikel over dit onderwerp lezen.

Wil je kans maken op een USB stick, zoek dan een boekbespreking van zijn boek via de Digitale Bibliotheek Religiestudies of geef weer hoe het artikel in het Nordic journal of  Religion and Society  heet dat hij geschreven heeft.  Geef in beide gevallen  met steekwoorden aan welke waardering Zuckermann heeft voor religie.

Sluitingsdatum: 15 oktober.

Religie heeft Nederland nooit verlaten

Piet de Rooy, hoogleraar Nederlandse Geschiedenis,  houdt in zijn afscheidscollege op 11 september onder de titel Openbaring en openbaarheid  een pleidooi voor integratie van religie in de moderne geschiedschrijving.  Deze wordt ofwel vanuit het perspectief van de verzuiling of wel vanuit dat van de secularisatie geschreven.

Het college wordt vooraf gegaan door een symposium, Het eenzame gelijk. Hervormers tussen droom en daad, 1850-1950, waaraan ook studenten kunnen deelnemen mits ze zich van te voren  hebben opgegeven (bij p.j.knegtmans@uva.nl).