De tekst of de lezer centraal: rekkelijke en precieze vertalingen.

‘Dode’ talen. Hoeveel historische teksten zijn er niet in geschreven? En wie snapt ze nog echt?  Gelukkig verschijnen er steeds meer vertalingen die de oude teksten tot leven kunnen brengen. Ook op internet natuurlijk. Maar welke vertaling is geschikt voor beginnende of de gevorderde student?

De variatie in bijbelvertalingen alleen al is enorm. In 2004 kon een herziene Nieuwe Bijbel Vertaling ook onder niet-gelovigen voor enige opschudding zorgen. Een tegenvoorbeeld is de Naardense Bijbel , vooral geschikt voor wie echt nog de weerbarstigheid van de tekst en het ritme van de taal wil proeven. Nu is ook de Statenvertaling aan een voorzichtige modernisering begonnen: het lidwoord ‘den’ is door ‘de’ vervangen en de zin “tergde haar met terging om haar te vergrimmen” ( I Sam 1,6) is “treiterde haar telkens weer om haar kwaad te maken” geworden. Klassieke uitdrukkingen -  “voor het aangezicht van de HEERE” – blijven gehandhaafd.

Ook historisch-christelijke teksten krijgen regelmatig een nieuw jasje. Een voorbeeld van een vrije vertaling vinden we in de reeks Augustinus-uitgaven van uitgeverij Damon. Voor deze educatieve uitgeverij staat toegankelijkheid voorop. De in deze tijd aansprekende titel God zoeken met de zinnen is dan ook meer een parafrase dan een vertaling van de oorspronkelijke titel ( De Moribus eccclesiae et moribus Manichaeorum). Met de serie Corpus Christianorum In Translation beoogt Brepols, de bekende uitgever van de Corpus Christianorum, een wetenschappelijke middenweg te bewandelen. Kritische editie en vertaling blijven dicht bij elkaar en de principes van de vertaling zijn online inzichtelijk gemaakt. Een eerste voorbeeld, een commentaar op de bijbelboeken Samuel en Koningen van de twaalfde eeuwse Andreas de Sancto Victore staat bij ons op de aanwinstenplank.

Scheppen of scheiden? Een nieuwe vertaling van de eerste regel van de Bijbel

Hans van den Bemt een voorproefje: de eerste dag, in Tegen de muur

Wanneer haalt een wetenschapper die zich met oude teksten bezighoudt, de Telegraaf?  Vandaag is het Ellen ten Wolde gelukt met haar pleidooi voor een alternatieve vertaling van de eerste zin van Genesis.  Het werkwoord bara zou volgens haar (ruimtelijk) scheiden en niet scheppen betekenen:  “In den beginne scheidde God de hemelen en de aarde”.  Ellen ten Wolde baseert zich daarbij mede op parelelle verhalen uit de historische context van het oude Israel. De tekst van de Bijbelvertaling in Wikipedia  is inmiddels al aangepast. 

Kunnen we dan nog wel spreken van Genesis of het Scheppingsverhaal   en wat betekent dit voor de rotsvaste overtuigingen van de creationisten? Een grondige verbouwing van het Scheppingspaviljoen in het Bijbels pretpark  in Heidelberg? Als student religiestudies is het misschien aardig eerst maar eens geduldig de tekst van de oratie van Ellen ten Wolde zelf te lezen, die morgen beschikbaar is.  Wil je je verder verdiepen in de oude verhalen over de oertijd van hemel, aarde en mens, en  de invloed daarvan op de westerse cultuur, haal dan eens het boek van Reventlow en Hoffman,Creation in Jewish and Christian imagination, uit de UB, of  Imagining creation , dat hetzelfde onderwerp vanuit meerdere godsdiensten benadert.